छत्रपती शिवाजी महाराज
छत्रपती शिवाजी महाराज मराठा साम्राज्याचे
छत्रपती शिवाजी महाराज (१९ फेब्रुवारी १६३० - ३ एप्रिल १६८०) हे महाराष्ट्रातील मराठा साम्राज्याचे संस्थापक आणि एक महान योद्धे होते. जिजाऊ व शहाजीराजे भोसले यांचे पुत्र, शिवनेरीवर जन्मलेल्या शिवाजी महाराजांनी विजापूरची आदिलशाही आणि मुघल साम्राज्याशी लढा देऊन १७ व्या शतकात रायगडाला राजधानी बनवून स्वतंत्र 'हिंदवी स्वराज्य' स्थापन केले. ते एक कुशल प्रशासक आणि भारतीय नौदलाचे जनक म्हणून ओळखले जातात [३, ४, ६, ७, ८].
शिवाजी महाराज: महत्त्वाचा इतिहास
जन्म: १९ फेब्रुवारी १६३०, शिवनेरी किल्ला (जुन्नर, पुणे) [१, २].
पालक: माता जिजाबाई आणि वडील शहाजीराजे भोसले [३].
स्वराज्य स्थापना: १९४५ मध्ये किल्ले रायरेश्वर येथे शपथ घेऊन त्यांनी स्वराज्याचे तोरण बांधले [१].
राज्याभिषेक: ६ जून १६७४ रोजी रायगड किल्ल्यावर त्यांचा राज्याभिषेक झाला [४, ६].
प्रमुख कार्य: मराठा साम्राज्याची स्थापना, गनिमी काव्याचा वापर, अष्टप्रधान मंडळाची स्थापना, आणि धार्मिक सहिष्णुता [६, ७].
निधन: ३ एप्रिल १६८०, रायगड किल्ला [९].
शिवाजी महाराजांचे वैशिष्ट्य
शिवाजी महाराजांनी स्वबळावर मराठा साम्राज्य उभे केले. त्यांनी केवळ युद्धेच जिंकली नाहीत, तर स्त्री-सन्मान, रयत-हिताची काळजी आणि उत्कृष्ट शासन व्यवस्था निर्माण केली. त्यांना भारतीय नौदलाचे जनक (Father of Indian Navy) मानले जाते कारण त्यांनी किल्ले आणि आरमाराचे महत्त्व आधीच ओळखले होते [७].
करण्यासोबतच त्यांनी अनेक नवे किल्लेही उभारले.[३] महाराजांनी शिस्तबद्ध प्रशासकीय संघटनांसह सक्षम आणि प्रगतीशील नागरी शासन स्थापन केले. त्यांनी प्राचीन हिंदू राजकीय परंपरा, न्यायालयीन अधिवेशने पुनरुज्जीवित केली.
प्रदेशातील भूभागाची इत्यंभूत माहिती, आश्चर्यजनक वेगवान हालचाली आणि गनिमी काव्याचे तंत्र यांच्या सहाय्याने त्यांनी थोडक्या फौजेच्या सहाय्याने बलाढ्य अशा मुघल व आदिलशाही फौजांचा यशस्वीपणे सामना केला. राज्यकारभारात तत्कालीन रूढ असलेल्या पारशी भाषेऐवजी मराठी आणि संस्कृत भाषेचा वापर करण्यास त्यांनी प्रोत्साहन दिले.[४] भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात राष्ट्रवादी नेत्यांनी शिवाजी महाराजांच्या पराक्रमी कथांचा वापर लोकांना एकत्रित आणण्यासाठी आणि त्यांचे मनोबल वाढवण्यासाठी करून घेतला.[५]
शिवाजी महाराजांचा वारसा निरीक्षक आणि काळानुसार बदलत होता. परंतु त्यांच्या मृत्यूनंतर सुमारे दोन शतकांनंतर, भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीच्या उदयाबरोबर त्यांचे अधिक महत्त्व वाढण्यास सुरुवात झाली कारण अनेक भारतीय स्वातंत्र्यसैनिकांनी त्यांना आद्य-राष्ट्रवादी आणि हिंदूंचे नायक मानले. महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि राजकीय इतिहासामध्ये शिवाजी महाराजांचा मोठा प्रभाव आहे. शिवाजी महाराज हे मराठी लोकांच्या अस्मितेचा एक अविभाज्य भाग आहेत.[६] त्यांचा जन्मदिवस हा शिवजयंती म्हणून साजरा होतो.[७]
0 Comments